Z dumą zapowiadamy ukazanie się na wiosnę 2026 roku pierwszej pełnej, bogato udokumentowanej i ilustrowanej biografii Stanisława Grochowiaka autorstwa polonistki i dziennikarki, Lidii Sadkowskiej-Mokkas.
Stanisław Grochowiak urodzony 24 stycznia 1934 roku w kamienicy przy Nowym Rynku w Lesznie, to jeden z najbarwniejszych, najbardziej wpływowych pisarzy polskiej literatury powojennej. Jako kluczowy twórca pokolenia „Współczesności”, rzucił wyzwanie klasycznym kanonom estetyki. Mimo że kojarzony z poezją, był człowiekiem z ducha renesansowym - wielowymiarowym i wieloformatowym: dramaturgiem, autorem słuchowisk radiowych, prozaikiem i scenarzystą. Zanim wkroczył w przestrzeń liryki, pragnął zostać malarzem. Tworzył obrazy, grafiki, rzeźbił. Posiadał niespotykaną wrażliwość muzyczną. Grał na pianinie, komponował.
Biografia rzuca nowe światło na skomplikowane życie poety. Z książki wyłania się obraz człowieka prawdziwego, niezakłamanego. Autorka nie pomija trudnych tematów: choroby alkoholowej, zmagań z codziennością, problemów zawodowych, zawiłych relacji interpersonalnych, rozdarcia między życiem rodzinnym a powołaniem artysty, wieloletniego funkcjonowania w dwóch równoległych uczuciowych związkach. W sugestywnej narracji łączy rzetelność naukową z reporterską relacją.
Publikacja zawiera bogaty i unikatowy materiał ilustracyjny, który pozwala „zobaczyć” i odczuć mikroświaty, w jakich na co dzień egzystował Grochowiak. To obowiązkowa lektura dla każdego miłośnika biografistyki oraz wszystkich ceniących ambitną polską literaturę.
Wydanie biografii „Menuet z Grochowiakiem” stanowi moment symboliczny. Z jednej strony to zwieńczenie obchodzonego w 2024 roku jubileuszu - 90. urodzin poety, z drugiej uhonorowanie pięćdziesiątej rocznicy odejścia i ogłoszonego przez Miasto Leszno Roku Stanisława Grochowiaka.
Patronat nad biografią objęło Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie
Premiera biografii „Menuet z Grochowiakiem” już wiosną 2026!
Nie przegap i dołącz do obchodów Roku Stanisława Grochowiaka.
O autorce:
 |
Lidia Sadkowska-Mokkas
|
„Był niewyczerpanym źródłem inwencji twórczej. Swym temperamentem, temperamentem artysty wykraczał daleko poza rygorystyczne ramy poetyckich form. [...] Wszystko, czego się tknął, poddawało się jego twórczej dłoni, nabierało indywidualnych kształtów, przestawało być zwykłym rzemiosłem - stawało się sztuką; film, słuchowisko radiowe, widowisko telewizyjne, tekst do piosenki".
Janusz Krasiński, fragment przemówienia wygłoszonego
podczas ceremonii pogrzebowej Stanisława Grochowiaka
„Mówił poniekąd wszystkimi językami poezji. Zdawał się mieszkać w wielu epokach, kręgach, obszarach. Bywał wszędzie, wizytował odległe zakamarki czasu. Umiał ponowić dawne style, techniki literackie, potrafił ożywić umarłe kanony estetyczne. Osobowość jego mogła ulokować się między żebrami Don Kichota. Mogła także wypełnić skórę Sancho Pansy. [...] Mógł delektować się ruchomymi cieniami w altanie Gierymskiego. [...] Sny własne karmił snami wielkich wizjonerów malarskich. Mógł być tu i teraz i mógł być - za przyczyną dzielności pióra - gdzie indziej, w wielu miejscach, krajach, kulturach, choć nigdy nie znalazł się tam w obszarze jawy, dotknięty bolesnymi wyrokami. [...] Tkwiły w nim wielorakie scenariusze życia. Mieściły się różne wersje bytu".
Andrzej Gronczewski, szkic wspomnieniowy Obietnice lata
Uczeń, student, poeta, prozaik, publicysta, dramaturg, redaktor, scenarzysta, mąż, ojciec, partner, bibosz, pacjent... Stanisław Grochowiak przybierał szereg masek. Lidia Sadkowska-Mokkas skrupulatnie odsłania kolejne, podążając jego życiowym szlakiem. Otrzymujemy wyrazisty konterfekt człowieka dalekiego od pospolitości, zaprezentowany na tle niespokojnej epoki, w której przyszło mu egzystować. Postaci imponującej szeroką orbitą zainteresowań, emanującej pasją pisarską oraz twórczą aktywnością. Czyżby przeczuwał, iż otrzymał od losu niewiele czasu? Jak na wybrańca bogów przystało, odszedł przedwcześnie, lecz spuścizna literacka zapewnia mu czołowe miejsce w panteonie kultury polskiej.
Tomasz Zbigniew Zapert
Czas w, w którym żył, stał się odległy, spopielał. Na przestrzeni półwiecza, jakie minęło od śmierci autora Ballady rycerskiej, można dostrzec znaczące dychotomie [...].
Wiodący poeta pokolenia „Współczesności" jest bohaterem dysertacji, prac doktorskich, konferencji naukowych. Grochowiak dramaturg gości, od czasu do czasu, na scenie. Ale Grochowiak człowiek, nie licząc wyrwanych z kontekstu, podkoloryzowanych anegdotek, przebywa w czyśćcu od ponad pięćdziesięciu lat. Tak, jakby na zawsze rozdwojony, nie był osobowościowo autonomiczny. Jakby pisał jeden, a żył za niego, olśniewał, zmagał się z problemami codzienności drugi człowiek. [...] Przemilczany, staje się twórcą nieobecnym, mrocznym, przeklętym. Czarnym Aniołem i Charles'em Baudelaire'em polskiej literatury. Pora, aby po bez mała półwieczu opuścił czyściec. Ukazał się w świetle i prawdzie. Wyszedł z cienia.
Z rozdziału Dychotomie
Nota od wydawcy:
Z ogromną dumą i wzruszeniem oddajemy w ręce Czytelnika publikację wyjątkową - pierwszą pełną biografię Stanisława Grochowiaka, pióra Lidii Sadkowskiej-Mokkas. Droga do powstania tej książki jest historią wielu spotkań, pasji i wspólnej misji, które zrodziły się podczas realizacji przez Miejską Bibliotekę Publiczną im. Stanisława Grochowiaka w Lesznie projektu literackiego „Między Wierszami”. Udział autorki - Lidii Sadkowskiej-Mokkas w tym przedsięwzięciu stał się iskrą zapalną naszej wspólnej literackiej przygody. Współpraca ta, dziś będąca już serdeczną przyjaźnią, opierała się na wspólnym celu, dla którego priorytetem było przywrócenie należnego miejsca jednemu z najważniejszych głosów polskiej literatury powojennej.
Idea stworzenia biografii Stanisława Grochowiaka nabrała realnego wymiaru w 2024 roku, w którym poeta obchodziłby swoje dziewięćdziesiąte urodziny. Świętowaliśmy wówczas ten niezwykle ważny dla nas rok wieloma doniosłymi wydarzeniami, które na nowo podkreśliły nierozerwalny związek Biblioteki w Lesznie z jej patronem. Silniej niż kiedykolwiek poczuliśmy wtedy potrzebę ponownego, wyrazistego przywołania poety we współczesnej przestrzeni literackiej. Tym bardziej doniosłe jest to wydarzenie, gdyż biografia ta trafia do Czytelnika w 50. rocznicę śmierci autora m.in. Ballady rycerskiej, Menueta z pogrzebaczem i Bilardu przypadającą 2 września 2026 roku, który to ogłoszony został przez Miasto Leszno - Rokiem Stanisława Grochowiaka.
Jako mieszkańcy Leszna - rodzinnego miasta Stanisława Grochowiaka - czuliśmy obowiązek przedstawienia rzetelnej prawdy o człowieku „spośród nas”. Chcieliśmy, aby wybrzmiał głos pełny i sprawiedliwy, głos odmienny od wielokrotnie powielanych uproszczeń, które przez lata niesłusznie spychały poetę do swoistego „literackiego czyśćca”. Naszym celem było ukazanie geniuszu o niewyczerpanym potencjale, którego dzieło, dziś niesłusznie zapomniane, pozostaje żywe, aktualne i niedoścignione. Niniejsza publikacja to nie tylko zapis faktów, ale przede wszystkim również wyraz wdzięczności dla Rodziny Stanisława Grochowiaka i przyjaciół - tych, którzy pozostali i przez lata obdarzali nas przyjaźnią oraz nieocenionym wsparciem. To dzięki ich otwartości mogliśmy wspólnie odświeżać pamięć o artyście, który odszedł przedwcześnie, pozostawiając po sobie genialne opus vitae, którego wielowymiarowość przełamuje granice gatunków i sztuk.
Wierzymy, że biografia ta pozwoli na nowo odkryć Stanisława Grochowiaka - nie tylko jako jednego z czołowych polskich poetów, przybliży wielość inspiracji jego twórczością późniejszych generacji twórców, ale również odczaruje jako człowieka, którego korzenie i duch na zawsze pozostaną częścią naszej tożsamości.
